nieuws

CPB: ‘Zelfstandigen blijken meer vermogen op te bouwen dan werknemers’

Financiële planning 959

CPB: ‘Zelfstandigen blijken meer vermogen op te bouwen dan werknemers’

De afgelopen jaren zijn zowel de vermogens als de schulden van Nederlandse huishoudens toegenomen. De opbouw van vermogens en schulden wordt in hoge mate beïnvloed door beleid, vooral door de verplichte pensioenopbouw voor veel werknemers en de fiscale stimulering van de eigen woning, zo valt te lezen in het rapport De Verscheidenheid van Vermogens van Huishoudens dat is gepubliceerd door het Centraal Plan Bureau (CPB). Eén van de bevindingen in dit rapport is dat zelfstandigen meer vermogen blijken op te bouwen dan werknemers.

De verschillen tussen huishoudens zijn groot als het gaat om vermogens en schulden. Op hogere leeftijden hebben huishoudens gemiddeld meer vermogen. Jongere huishoudens hebben vaak weinig vermogen of zelfs schulden. De opbouw van vermogen begint daarna. Na pensionering daalt het vermogen met de leeftijd, vooral als gevolg van de vermindering van het pensioenvermogen. Opvallend is dat het financieel en huizenvermogen na pensionering maar weinig daalt.

Grote verschillen

Huishoudens met een eigen woning hebben hogere netto vermogens dan huurders, zelfs bij vergelijkbare inkomens en leeftijden. De balansen van huishoudens met een eigen woning zijn uiteraard langer; ze hebben een eigen woning en vaak een hypotheek. Op hogere leeftijden is de hypotheek (deels) afgelost en/of de eigen woning in waarde gestegen. Huurders kunnen op andere manieren netto vermogen opbouwen, bijvoorbeeld door te beleggen in aandelen en obligaties. Toch blijkt dat bij vergelijkbare groepen (wat leeftijd en inkomen betreft) de huurders minder netto vermogen opbouwen dan huishoudens met een eigen woning. Bij vergelijkbare groepen (wat leeftijd en inkomen betreft) bouwen de huurders minder netto vermogen op dan huishoudens met een eigen woning. De verschillen zijn groot; voor 60-jarigen met een mediaan inkomen is het gemiddelde netto vermogen van kopers 600 duizend euro en van huurders gemiddeld 300 duizend euro (inclusief pensioenvermogen).

Zelfstandigen bouwen meer vermogen op dan werknemers

Zelfstandigen blijken meer vermogen op te bouwen dan werknemers, bij een vergelijkbaar bruto inkomen en leeftijd. Dit zit vooral in de eigen woning en in extra financieel vermogen. Zonder de pensioenverplichting kiezen de zelfstandige huishoudens voor vergelijkbare of zelfs hogere vermogensopbouw dan werknemers. Wel zijn zelfstandigen minder verzekerd voor werkloosheid, ziekte en arbeidsongeschiktheid. Bovendien zal door extra aftrek het netto inkomen hoger zijn, bij hetzelfde bruto inkomen. Mogelijk zijn de hogere huizenvermogens van zelfstandigen onvoldoende om na pensionering het inkomen op peil te houden, het is ook minder eenvoudig liquide te maken.

Minder verzekerd voor werkloosheid

Bij de hogere vermogensopbouw van zelfstandigen zijn een paar kanttekeningen te plaatsen. Ten eerste zijn zelfstandigen minder verzekerd voor werkloosheid, ziekte en arbeidsongeschiktheid. Een deel van het opgebouwde vermogen kan dus nodig blijken te zijn om onverwachte gebeurtenissen op te vangen. Ten tweede vergelijken we groepen met hetzelfde bruto inkomen maar het netto inkomen van zelfstandigen zal hoger zijn vanwege de zelfstandigenaftrek en de MKB winstvrijstelling. Ten derde bevatten pensioenvermogens een ‘verzekering tegen lang leven’, dit element komt dus minder terug in de vermogens van zelfstandigen. Tot slot kunnen de hogere huizenvermogens van zelfstandigen onvoldoende blijken om na pensionering het inkomen op peil te houden.

Pensioenafspraken

Veel van het vermogen van Nederlandse huishoudens zit in pensioenaanspraken. Deze vermogenscomponent is nog minder flexibel dan de eigen woning. Er zijn suggesties gedaan om de pensioenopbouw meer flexibel te maken, en bijvoorbeeld afhankelijk te maken van de aanschaf van de eigen woning en de aflossing van de
hypotheek.

Hypotheekrenteaftrek

Voor de vermogensopbouw van Nederlandse huishoudens is het beleid erg bepalend. De verplichte pensioenopbouw voor het merendeel van de werknemers en de beperkte flexibiliteit die het pensioenstelsel biedt, zijn belangrijke elementen. Ook de hypotheekrenteaftrek en de voor nieuwe gevallen fiscaal aantrekkelijke aflossing van de hypotheek beïnvloedt de vermogensopbouw van huishoudens. Verder worden pensioen en eigen woning separaat behandeld: de pensioenopbouw is onafhankelijk van het aflossen van de hypotheek, en het opgebouwde pensioenvermogen is niet in te zetten bij het kopen van een woning.

Reageer op dit artikel