nieuws

Werknemer moet meer water bij de wijn doen

Archief

Werknemer moet meer water bij de wijn doen

door Marit Roelfsema
De economische malaise spaart de verzekeringsbranche niet. De kosten moeten omlaag om de schade te beperken. Ook op personeel wordt bezuinigd. Bovendien is de krapte op de arbeidsmarkt voorbij. “Het duurt even voordat met name jonge werknemers beseffen dat ze concessies moeten doen zowel qua arbeidsvoorwaarden, als qua opleiding- en loopbaanmogelijkheden”, zegt een directeur van een werving- en selectiebureau. De werknemer maakt een pas op de plaats.
In de loop van 2002 worden de eerste tekenen van een kentering op de arbeidsmarkt zichtbaar. De werkgelegenheid groeit minder sterk dan in de voorafgaande jaren en de werkloosheid neemt voor het eerst sinds zeven jaar weer toe. Eind van dat jaar is het aantal werklozen 73.000 hoger dan het voorafgaande jaar, aldus cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Ook de laatste cijfers van het CBS bevestigen de dalende trend. De eerste drie maanden van dit jaar waren gemiddeld 343.000 mensen zonder werk, dat zijn er 22.000 meer dan in de drie voorafgaande maanden.
De verzekeringsbranche ontspringt de dans niet. Omzetten en winsten lopen terug en de klap van de gekelderde koersen op de effectenbeurzen komt extra hard aan. Ten eerste omdat een groot gedeelte van de winst wordt behaald uit aandelen en ten tweede omdat de verzekeraars die begin van het jaar 2000 op overnamepad waren, een hoge prijs voor het aandelenpakket hebben betaald. De ondernemingen proberen zo snel mogelijk hun kosten te verlagen en zo de schade te beperken. En dat gaat ten koste van de werkgelegenheid.
Los van de economische recessie was de arbeidsmarkt in de branche al enigszins verzadigd, alleen al vanwege de verbeterde informatie- en communicatietechnologie binnen de bedrijven. Achmea heeft onlangs aangekondigd volgend jaar in totaal duizend banen te schrappen om het operationele resultaat van het bedrijf te verbeteren. Ook Univé schrapt tweehonderd van de 1.650 arbeidsplaatsen als onderdeel van een grootschalige bezuinigingsoperatie van in totaal e 32 mln.
‘Overspoeld door cv’s’
Volgens Kees van der Geer, partner bij IG&H Mangement Consultants in Woerden, vinden bij diverse verzekeraars aanzienlijke personeelsreducties plaats, maar voornamelijk nog via een natuurlijk verloop. Gedwongen ontslagen zijn volgens hem echter onontkoombaar. “Vooral in de levenbranche zijn de resultaten bedroevend. Deze tak ziet niet alleen de omzetten dalen, maar kampt ook met enorme verliezen op de beleggingsmarkt en dat zet zaken onder druk.” Aanvankelijk becijferde het bureau in een onderzoek van vorig jaar dat duizenden banen bij de verzekeraars in gevaar zouden komen door de plannen van het kabinet om het spaarloon gedeeltelijk af te schaffen en de basisaftrek lijfrente te schrappen. Dit doemscenario valt nog enigszins mee. Van der Geer: “Het spaarloon is iets verlaagd, maar nog niet afgeschaft. Vooralsnog leveren alle veranderingen op korte termijn juist extra werk op.”
Volgens hem zien voornamelijk werknemers bij intermediairbedrijven hun baan op de tocht staan. “Bijna dagelijks gaan tussenpersonen failliet. De redenen zijn onder meer dat de fiscale aftrekbaarheid van een aantal financiële producten is verdwenen en dat de hoge kostenstructuur in de verslechterde economische omstandigheden hen opbreekt.”
Dat de arbeidsmarkt stagneert, merkt Patrick van Hees, directeur Marketing bij detacheringbureau For all Finance, duidelijk. Zijn organisatie werkt voor 90% voor verzekeraars. “We worden momenteel overspoeld met cv’s van kandidaten. Ten opzichte van vorig jaar zie ik meer dan een verdubbeling van open sollicitaties van met name krachten die jarenlang bij een verzekeraar hebben gewerkt. Soms gaat het om ontslagen, maar ook zien we kandidaten die hun baan niet meer leuk vinden vanwege de vervelende sfeer die een reorganisatie vaak met zich meebrengt.”
Ook merkt Van Hees dat zelfstandigen het moeilijk hebben. “Nu een aantal inmiddels een halfjaar zonder opdrachten zit, wordt een baan in loondienst weer interessant, desnoods onder het niveau.”
Het detacheringbureau is zelf ook een stuk terughoudender geworden als het gaat om het aannemen van werknemers. “Een jaar geleden namen wij goede krachten direct aan. Momenteel zijn we pas daartoe bereid wanneer we een project beschikbaar hebben”, aldus Van Hees. Overigens verdubbelde de omzet van For All Finance het afgelopen jaar en is ook het eerste kwartaal van 2003 voorspoedig verlopen. “Verzekeraars huren dus nog steeds interimmanagers in, alleen wordt de lat hoger gelegd.”
Jobhoppen voorbij
Nu links en rechts collega’s worden wegbezuinigd, maakt de werknemer pas op de plaats. De jonge hoogopgeleide werknemers die om de paar jaar van baan wisselen, houden nu het jobhoppen voor gezien. “Jobhoppers blijven zitten waar ze zitten”, aldus Van Hees. “Twee jaar geleden zegden sollicitanten nog doodleuk hun baan op, vierden enkele maanden vakantie en gingen vervolgens op zoek naar een uitdagende functie. Dergelijke types zijn verdwenen.” Overigens vindt Van Hees de jobhoppers van toen niet de meest geschikte kandidaten. “Een misstap kan natuurlijk altijd een keer voorkomen, maar de zogenaamde opportunisten die voor een paar centen of een mooiere leasebak van werkgever wisselden, komen nu van een koude kermis thuis.”
Momenteel wil een groot aantal werknemers wel van baan wisselen, omdat bijvoorbeeld een promotie of salarisstijging voorlopig op de lange baan is geschoven of vanwege reorganisaties. Maar de banen zijn niet voor het uitzoeken. Bovendien jaagt het idee ‘last in, first out’ velen schrik aan. Ron Axt, directeur bij Link BPS, een bedrijf dat naast werving en selectie voor onder meer financiële dienstverleners zich bezighoudt met P&O-vraagstukken, ziet dan ook het laatste halfjaar de mobiliteit op de arbeidsmarkt afnemen. Nu de resultaten bij de verzekeraars onder druk staan, wordt kritisch gekeken naar de hoogste kostenpost: de personeelskosten. “De instroom bij verzekeraars van nieuwe medewerkers op met name uitvoerend niveau is sterk teruggelopen en van een tekort van de afgelopen vijf jaar is nauwelijks meer sprake. Overigens zijn specifieke functies, zoals die van letselschadejurist, nog steeds lastig in te vullen. Met name starters op de arbeidsmarkt met minder dan drie jaar ervaring, merken dat de banen niet voor het oprapen liggen.”
Werkgevers kunnen zich kritischer opstellen en meer vasthouden aan al hun eisen. “Waren vroeger ambitie en basisvaardigheden vaak al voldoende om aangenomen te worden, tegenwoordig wordt meer specialistische vakkennis gevraagd”, meent Axt.
Vooral de jongere werknemer die zich slechts goede tijden op de arbeidsmarkt kan heugen, is volgens Axt geshockeerd dat werkgevers hem niet meer met open armen ontvangen. “De jonge garde heeft dan ook moeite zich aan te passen aan de huidige situatie. Ze komen nog steeds met hoge eisen binnen. Het duurt even voor ze beseffen dat ze concessies moeten doen zowel op het gebied van de arbeidsvoorwaarden, als op het gebied van opleiding- en loopbaanmogelijkheden.”
Promoties op lange baan
Ook het ervaren personeel ziet de voortgang in de loopbaan afnemen. Werkgevers geven nog niet graag toe dat promoties op de lange baan zijn geschoven, maar Axt merkt dat de vaart vaak een beetje uit de carrière raakt. “Bedrijven investeren nog wel in hun medewerkers maar doen dit pas na kritische overwegingen. De economische omstandigheden en de onzekere vooruitzichten werken verlammend. Verder zitten de hoge salarisstijgingen van de afgelopen twee jaar er niet meer in. Ik ken verzekeraars die naast reguliere verhogingen een extra beloning alleen nog over hebben voor extreem goede werknemers.”
Deze ontwikkeling is niet opmerkelijk en doet zich in de meeste bedrijfstakken voor. De contractloonstijging bedroeg in 2002 3,5%, zo blijkt uit het jaarlijkse onderzoek van Hay Group onder 230 bedrijven met in totaal meer dan 350.000 medewerkers. Voor 2003 wordt een stijging van 2,5% verwacht en dit is gelijk aan het maximum van het Najaarsakkoord van regering en sociale partners. Daarnaast dalen bonussen en winstdeling. Ook secundaire arbeidsvoorwaarden versoberen. Ruim 60% van de ondervraagde bedrijven bezuinigt op secundaire arbeidsvoorwaarden zoals lease-auto, kostenvergoedingen en kinderopvangregelingen. Overigens durven werknemers minder dan voorheen met voorstellen te komen als ‘een jaartje sabbatical’. “Werknemers ervaren dat hun werkgever eerder ‘nee’ tegen dergelijke verzoeken zegt”, aldus Axt.
Broekriem aanhalen
Achmea schrapt zoals gezegd volgend jaar duizend van de dertienduizend banen. Het banenverlies is inclusief het eerder aangekondigde verlies van 230 arbeidsplaatsen bij de pensioenafdeling. De rest verdwijnt voor het grootse deel bij de onderdelen zorg, hypotheken en automatisering. Het bedrijf ontkent in de pers dat de banen worden geschrapt als direct gevolg van de economische verslechtering. Maar de economische situatie onderstreept de noodzaak van het behalen van synergievoordelen. Maarten den Ottolander, directeur Achmea Corporate Communications, legt uit: “Het uitgangspunt is het stroomlijnen van de organisatie. Wij integreren bepaalde onderdelen en kunnen daardoor met minder mensen af.”
Door een combinatie van een vacaturestop, het niet verlengen van tijdelijke contracten, het natuurlijk verloop en interne herplaatsing, lijkt de operatie zich vanzelf te voltrekken. Achmea zegt er alles aan te doen om de ingreep zo soepel mogelijk te laten verlopen. “We proberen personeel binnen de organisatie te herplaatsen. We sluiten niet uit dat we een aantal werknemers gedwongen moeten ontslaan, maar vooralsnog is dat niet nodig geweest.” Dat binnen deze efficiencyslag het hele personeel de broekriem aanhaalt, vindt Den Ottolander niet meer dan logisch. “We moeten natuurlijk oppassen om goed presterende medewerkers een promotie te ontzeggen, maar over salarisstijgingen wordt eerst twee keer nagedacht.”
Professionelere selectie
De nettowinst van Aegon Nederland was over het boekjaar 2002 25% lager dan in 2001. “De lage rentevoet, oninbare vorderingen in de obligatieportefeuille en de volatiele en zwakke aandelenmarkten in de afgelopen jaren hebben de resultaten sterk beïnvloed”, verklaart de onderneming in heen persbericht. Maar dat heeft geen gevolgen voor het personeelsbeleid. “We zijn uiteraard voorzichtiger met loonsverhogingen, maar de gewone salarisrondes hebben we net achter de rug”, zegt Cees Intven, directeur Personeelsbeleid.
Maatregelen als een vacaturestop zijn bij Aegon volgens hem niet nodig. “Uiteraard kunnen we met minder personeel toe en is er makkelijker personeel te krijgen, maar daar mag een werkgever zijn handen voor dichtknijpen. Momenteel kunnen we het neusje van de zalm selecteren. Daarnaast wordt jobhoppen minder makkelijk, wat ik een goede zaak vind. Ik ben nooit dol geweest op dergelijke werknemers. Verder wordt het verloop minder.”
Ook Delta Lloyd Groep is hard getroffen door de malaise op de effectenbeurzen. De winst is het afgelopen jaar gehalveerd tot e 138 mln. In 2001 boekte het concern nog e 297 mln. De groep, die zo’n zesduizend werknemers heeft, kent momenteel geen vacaturestop. “Wel bekijkt iedere business-unit zorgvuldig of vrijgekomen functies vervuld moeten worden”, meldt Ben Sinnige, directeur Group Human Recources Management. Concreet komt een aantal functies door eerder ingezette reorganisaties te vervallen. Ook zijn vorig jaar enkele tientallen werknemers in een sociaal plan terechtgekomen. “We zijn momenteel volop bezig met de herplaatsingprocedure, maar enkelen kiezen toch voor een afvloeiingsregeling.”
Sinnige ziet het aantal open sollicitaties toenemen ten opzichte van twee jaar geleden. “Dit betekent niet dat we de financiële professionals voor het uitzoeken hebben. Dat vergt nog steeds een goede arbeidsmarktcommunicatie.” Hij is blij dat de selectieprocedure professioneler wordt. “Een paar jaar geleden had een kandidaat vaak meerdere aanbiedingen lopen, zodat we hem snel moesten binnenhalen. Nu zijn overhaaste beslissingen verleden tijd. Bovendien is de verhitte discussie over de secundaire arbeidsvoorwaarden een stuk genormaliseerd.”
Sinnige houdt er rekening mee dat de situatie niet binnen de kortste keren omslaat. Toch is het bedrijf onlangs begonnen met de selectie van een tiental pasafgestudeerde hbo’ers en academici voor een traineeship. “Dat doen we om goede kwaliteit binnen te krijgen met het oog op de toekomst.”
Bart van Sluis, directeur Human Resources van Fortis ASR, een concern met ruim 5.200 werknemers, is ook pessimistisch. “Ik heb echt het gevoel dat we in een dip komen waar we niet zomaar uit raken.” Als het om de arbeidsvoorwaarden gaat, wordt de nodige terughoudendheid in acht genomen. “Ik heb de indruk dat het allemaal minder royaal is.” Ook zijn organisatie is voorzichtig met het aantrekken van nieuw personeel. “We proberen de vacatures eerder op te lossen met tijdelijke krachten.” Van Sluis stelt niet méér eisen aan het personeel. “We gaan niet een hbo’er aannemen op een mbo-functie. Dergelijke krachten vertrekken immers zodra de eerste tekenen van krapte zich aandienen.”
Vooral jongere werknemers zijn geshockeerd dat werkgevers hen niet meer met open armen ontvangen.
Degenen die voor een paar centen meer of voor een mooiere leasebak van werkgever wisselden, komen nu van een koude kermis thuis.
Marit Roelfsema is freelance journalist.

Reageer op dit artikel