"Suggesties dat de pensioenen in Nederland door de vergrijzing van de bevolking onbetaalbaar worden, berusten op onnodige bangmakerij." Die conclusie trekt onderzoeksbureau Nyfer (universiteit Nijenrode), na een onderzoek dat nota bene is betaald door verzekeraar Delta Lloyd.

De Nyfer-conclusie staat niet alleen haaks op een eerder onderzoek van het Centraal Planbureau, het is tevens opmerkelijk dat een door een commerciële verzekeraar gesponsord onderzoek tot zo'n gevolgtrekking komt. Zeggen dat het met de eerste pijler in het pensioenstelsel (de AOW) wel snor zit, is namelijk geen warm pleidooi voor het treffen van aanvullende voorzieningen in de commerciële derde pijler (lijfrenten). "We wilden een onafhankelijk onderzoek", aldus Delta Lloyd-woordvoerder Hans Koeleman. "Nyfer laat zich niet sturen."

De onderzoekers van de Nijenrode-universiteit komen op basis van drie hoofdargumenten tot hun conclusie. Allereerst zullen oudere werknemers langer blijven werken, verder zullen de belastingopbrengsten in de toekomst hoog blijven en beschikt Nederland al over een bijzonder goed gevulde pensioenspaarpot. Voorts zijn de bedreigingen in de vorm van lage beleggingsopbrengsten en hoge inflatie volgens Nyfer beperkt. "Uit dit onderzoek mag je concluderen dat mensen niet bang hoeven te zijn voor een latere ingangsdatum van hun pensioen, het betalen van premie over hun pensioenuitkeringen of voor het bevriezen van deze uitkeringen", aldus Rob van Leeuwen, directievoorzitter van Delta Lloyd Leven.

Verplichtstelling

Het belang van Delta Lloyd bij het onderzoek schuilt in de invulling van de tweede pensioenpijler. Delta Lloyd zegt hierbij te hechten aan het overeind houden van de verplichte solidariteit, maar vindt wel dat die solidariteit begrensd moet worden. Van Leeuwen: "De oplossing is een soort basisvoorziening, die aansluiting zoekt bij de WAO-loongrens (f 80.000). Tot die f 80.000 regel je dan een basisvoorziening voor het ouderdomspensioen, nabestaandenpensioen en een arbeidsongeschiktheidsuitkering. Daarboven moet een werknemer vrij zijn in zijn of haar keuze."

Delta Lloyd wil de huidige verplichte deelname aan bedrijfstakpensioenfonds beperken tot de salarisgrens van f 80.000. "Daarboven zijn er dan verzekeraars en andere aanbieders waar aanvullende dekking kan worden opgebouwd. Natuurlijk kan ook het stuk boven de basisvoorziening in de cao worden verankerd, maar dan dient de uitvoering altijd vrij gekozen tot kunnen worden."

Welvaartsvast

Een geheel ander pensioenonderzoek is onlangs gehouden door Jos Klaus van de universiteit van Utrecht. Klaus concludeert, met hulp van het CBS, dat meer dan de helft van de huishoudens in Nederland er na de pensionering in inkomen op achteruit gaat. Dat komt omdat de jaarlijkse aanpassing van hun pensioenen onder de nationale inflatie ligt. Slechts 17% van de huishoudens slaagt erin om na pensionering het inkomen te verbeteren.

De inkomenseffecten die de promovendus schetst, openbaren zich overigens pas een aantal jaren na pensionering. Het eerste jaar na pensionering treedt door de cumulatie van eenmalige uitkeringen, zoals koopsompolissen, zelfs een kleine inkomensstijging op. Op de lange termijn daalt het relatieve inkomen echter. Het achterblijven van de AOW bij de inflatie en het feit dat meer ouderen in de tweede belastingschijf met een hoog marginaal tarief vallen, is daarvan de oorzaak. Klaus heeft tevens uitgevonden dat het merendeel van de mensen al ver vóór de pensioengerechtigde leeftijd uit het arbeidsproces treedt, met een piek rond de zestig. Opvallend is dat vooral mensen met een middeninkomen massaal uittreden. Hogere inkomensgroepen blijven langer in het arbeidsproces, omdat zij vaak leuk werk en nog steeds gunstige inkomensperspectieven hebben. Bij de lage inkomensgroepen is juist het ontbreken van gunstige regelingen de reden om langer door te werken. Daarnaast speelt de bedrijfstak een grote rol. Mensen uit de industrie en bouw blijken veel vaker uit te treden dan werknemers uit andere branches. Het werken bij de overheid beïnvloedt de beslissing om eerder te stoppen met werken echter weer niet.