nieuws

Risicomanagers moeten bereid zijn zo nodig tegen de groep in te gaan

Schade 2373

Risk management wordt vaak gezien als een exacte wetenschap, gebaseerd op modellen en technologie. Maar de sector moet erkennen dat risico een zeer subjectief en menselijk onderwerp is. Modellen en scenario’s zijn nuttig, maar gaan voorbij aan de kracht van menselijke en economische irrationaliteit. Dat stelt Arjen Ronner, hoogleraar Enterprise Risk Management en voormalig programmadirecteur Verzekeringswetenschappen aan de Amsterdam Business School. 

Risicomanagers moeten bereid zijn zo nodig tegen de groep in te gaan

Ronner sprak tijdens het Chubb Benelux Risk Forum in Amsterdam. Terugkerend thema in Ronners betoog is het feit dat risk management een menselijke kunst is en geen ‘black box’-discipline op basis van ondoorgrondelijke vergelijkingen en modellen.

Verschillende visies

De hoogleraar vertelde over een van zijn eerste ervaringen aan de universiteit. “Een collega zei tegen me: ‘We hebben jou niet nodig, we hebben al een hoogleraar risk management.’ Ik vroeg: ‘Wie is dat dan?’ Hij antwoordde: ‘Dat ben ik.’ Hij was hoogleraar actuariële wetenschappen en was van mening dat risk management actuariële wetenschap is: risico = waarschijnlijkheid x gevolgen. Of, om het ingewikkelder te maken: risico is de samenvoeging van alle mogelijke schadelijke gebeurtenissen en de waarschijnlijkheid dat deze gebeurtenissen zich zullen voordoen. Zeer ingewikkelde wiskunde”, legt Ronner uit.

Er bestaat volgens de professor echter een groot verschil tussen mensen die risicomodellen ontwikkelen en het werk dat corporate risk- en verzekeringsmanagers elke dag doen. “Bedrijven, verzekeraars en hun consultants doen allemaal aan risk management en risk control, en denken na over risicofinanciering. We gebruiken allemaal modellen, we plannen aan de hand van modellen, we proberen risico te kwantificeren en bedenken manieren om risico over te dragen.”

Enterprise Risk Management begrijpen

Een van de grote problemen in de corporate risk-sector is een gebrek aan begrip en bewustzijn van wat enterprise risk management doet in vergelijking met bijvoorbeeld het financial risk management van risk managers in de bankensector. Ronner stelt dat dit opgenomen moet worden in het standaard onderwijspakket. “De Universiteit van Amsterdam is voor zover ik weet de enige universiteit in Nederland die verzekeringsonderwijs aanbiedt. Ik ben echter van mening dat dit op veel meer universiteiten onderwezen moet worden.”

Volgens Ronner is de onderliggende behoefte aan een verbetering van bedrijfsbreed risicobeheer misschien nog wel belangrijker dan een beter begrip van verzekeringsrisicoanalyse en -management. Hij legt uit dat de meeste ERM-modellen gebaseerd zijn op de richtlijn die door de European Confederation of Directors’ Association (ecoDa) is ontwikkeld. “We kunnen het over technologie hebben, maar het zijn mensen die het risico nemen. Het is daarom goed om te zien dat binnen een modelkader als ecoDa de interne omgeving centraal staat. Daarbij draait alles om de bedrijfscultuur, de manier waarop mensen samenwerken, de risicofilosofie van het management. En het gaat over de manier waarop het management zijn standpunten deelt en openstaat voor input van risk managers en andere mensen”, legt hij uit.

Operationeel risico

Risicomanagers die door Commercial Risk Europe geïnterviewd werden, klagen vaak over het feit dat zij de laatsten zijn die geïnformeerd worden over belangrijke gebeurtenissen zoals fusies en overnames. Risicomanagers moeten van begin af aan nauw betrokken worden bij dergelijke strategische initiatieven. De bijbehorende risico’s zijn immers zo groot dat ze structureel aangepakt moeten worden.

Risico’s worden op een starre manier onderverdeeld. Professor Ronner wijst erop dat dit gevaarlijk kan zijn: “Verzekeren gaat vaak over operationele risico’s. Als ik met mijn collega’s uit de sector praat, hebben ze het echter liever over strategie en strategisch risico. Er bestaat een verschil tussen operationeel, financieel, intern en strategisch risico”, vertelt hij. “Wij zien dat mensen die met operationeel risico te maken hebben, soms pas zeer laat bij strategische kwesties betrokken worden. Maar een strategie kan door operationeel risico mislukken. Je kunt geen operationele risico’s beheersen zonder dat je een zeer goede band hebt met de mensen die over strategisch risico besluiten.”

Het gevaar van nog meer data

Je zou denken dat een bedrijfsbreed risk management-systeem beter zou werken als het gebaseerd is op grote hoeveelheden data en verfijnde risicomodellen. Maar Ronner is daar niet direct van overtuigd. “Het gaat om mensen en technologie. Technologie stelt ons in staat telkens meer data te verzamelen. Vaak denken mensen dat hoe meer informatie we krijgen, hoe beter we risico’s kunnen begrijpen. Ik denk dat dat een misvatting is.” Het gaat volgens Ronner om de mate waarin we in staat zijn die data te interpreteren en met elkaar in verband te brengen. “Data zijn dingen uit het verleden. Risico’s liggen in de toekomst. Dus als je niet de juiste verbanden legt tussen data, risico’s uit het verleden en in de toekomst, dan zullen de modellen niet werken”, legt hij uit.

Hij licht dit toe aan de hand van een experiment waarbij mensen verteld wordt dat ze $ 10 zullen ontvangen als het morgen om 12 uur ’s middags regent. Er wordt hen gevraagd in te schatten hoe waarschijnlijk het is dat dit de volgende dag daadwerkelijk zal gebeuren. “Dan wordt de wens de vader van de gedachte. Iedereen vult in dat het morgen om 12 uur zal regenen! De beloning beïnvloedt je gezonde verstand. Zo kun je nog veel meer voorbeelden verzinnen over hoe het vooruitzicht van een bonus het gedrag van mensen beïnvloedt.”

Groepsdenken

Een ander voorbeeld van de manier waarop psychologie risk management beïnvloedt, is het zogenaamde groepsdenken.”Mensen reageren op elkaar. Stel je voor dat je op een vergadering bent met drie of vier redelijk dominante types, en dat jij binnenkomt als een verlegen risicomanager. Je weet veel over het risico, maar als er drie marketingmannen roepen dat “er helemaal geen risico’s zijn” en dat “we ermee doorgaan”, hoe reageer je dan? En hoe zullen de andere aanwezigen reageren? Het groepsdenken wint het waarschijnlijk”, legt de professor uit.

“Er zijn talloze voorbeelden van groepsdenken. Denk aan het toeschouwerssyndroom, groepsoptimisme, conformiteit… Het draait daarbij allemaal om het behagen van de mensen in de groep, wat uiteindelijk het tegenovergestelde effect kan sorteren. Mensen willen in feite aardig gevonden worden. Dat leidt niet altijd tot de juiste of verstandigste beslissing. Risicomanagers moeten bereid zijn om zo nodig tegen de groep in te gaan. Doen ze dat niet, dan kunnen ze niet aan hun basisverplichting voldoen: de bezittingen en de toekomst van het bedrijf beschermen.”

Dit is een bewerking van een artikel dat eerder verscheen in het Chubb Benelux Report 2016

Reageer op dit artikel