nieuws

Psychiater Bram Bakker: ‘Claimcultuur veroorzaakt veel psychische ellende’

Schade 6387

De trends binnen de claimcultuur vormden donderdagmiddag in Rotterdam het onderwerp tijdens de zesde editie van Markel MasterMinds. Psychiater Bram Bakker ging in op de psychologie achter de claim. “Claims veroorzaken vaak psychische ellende”, zo zei Bakker. Volgens advocaat Derk-Jan van der Kolk stijgt het aantal massaclaims in Nederland.

Psychiater Bram Bakker: ‘Claimcultuur veroorzaakt veel psychische ellende’

De organisatoren van het event hadden de volgende vragen neergelegd: Wat is de reden dat we claimen, hoe heeft het zich ontwikkeld en hoe zal het over een aantal jaar zijn? Volgens Arian Lengton, directeur schade bij Markel International, zijn er naast de reguliere claims ook steeds meer bijzondere claims te zien. Hij gaf hierbij het voorbeeld van de kerstboom. “De kerstboom wordt bij wijze van spreken bijzonder opgetuigd, er gaat iets mis en er wordt meteen geclaimd.”

Juridische pet

Psychiater Bram Bakker, onder meer bekend van televisie maar ook als publicist, was door de organisatie uitgenodigd om te praten over de psychologie achter de claims. “Een claim garandeert psychische ellende”, aldus  Bakker.  “Eén van de allergrootste problemen is dat wij allen in hokjes zijn gaan denken en dat we een beetje het overzicht kwijt zijn. Terwijl we de mensen proberen te helpen met het afhandelen van hun ellende.” Volgens hem is er weinig onderliggende samenhang. “Er wordt te weinig in gewoon mensentaal met elkaar gesproken, er wordt teveel met juridisch taalgebruik gewerkt en dat is bijna een paradox. We proberen allemaal te helpen, maar er is toch veel ellende. Adviseurs zitten te vaak met de juridische pet op advies te geven terwijl de klant vaak eerst hele andere behoeften heeft.”

Claimcultuur

Volgens Derk-Jan van der Kolk, advocaat en partner bij Van Traa advocaten, is er een verhoogde aandacht voor aansprakelijkheid. “Het gewoonweg hebben van pech lijkt er niet meer bij te zijn in maatschappelijke debatten, domme pech bestaat niet meer overal wordt een claim opgelegd. Onze kinderen worden te dik en wat doen we, we kloppen bij de school aan en stellen hen verantwoordelijk voor gezond eten. Dat is absoluut claimcultuur.”

Consumptiebon

Van der Kolk sprak ook over de stijging van het aantal massaclaims in Nederland. “In Nederland zijn die massaclaims bewust ingezet en bedoeld voor mensen die op zichzelf kleine schades hebben geleden, maar die als groep toch er een zaak van kunnen maken. Inmiddels zijn er echter clubs en stichtingen die er geld aan verdienen zoals EU-claim dat namens passagiers die vertraging op zijn gelopen geld vordert. Vroeger was je blij met een consumptiebon, tegenwoordig willen we geld én die consumptiebon en dan zijn we nog niet blij. We moeten oppassen dat we niet doorschieten.”

Reële schade?

De advocaat gaf ook een voorbeeld: “Een praktisch voorbeeld. Een verkeersregelaar geeft een verkeerd seintje waardoor de slagboom op de auto van een automobilist terecht komt. De automobilist klaagt de verkeersregelaar aan vanwege ‘schokschade’ want hij was er heel erg van geschrokken. Wat vinden jullie daar van?” Het publiek was het met hem eens. Eén van de aanwezigen zei: “Als hij door de schok zoveel angst heeft opgelopen dat hij door de angst niet meer durft te rijden dan is het een reële claim.” Van Traa: “Je kunt er van allerlei elementen bij inbrengen, maar dit is niet reëel. Natuurlijk schrik je, maar we schrikken allemaal om heel veel dingen in het leven. Om nou elke keer dat je schrikt meteen geld te gaan vragen gaat te ver.”

Het gevoelsmatige gelijk

Volgens Bakker zijn klanten vaak beter geholpen door eerder in te spelen op de gevoelsmatige kant dan op de juridische kant. “De klant zit er vaak voor het gevoelsmatige gelijk en veel professionals zijn veel te veel gefocust op de ratio. Ons gevoelsleven lijdt daaronder.” Bakker erkent dat het niet altijd even makkelijk is. “Er wordt veel van ons verwacht, protocollen hier, regels daar. Ik heb zelf bijvoorbeeld voor de tuchtraad gestaan omdat ik een richtlijn niet zou hebben gevolgd waardoor ik vijf jaar aan de schandpaal werd genageld. Door juridische adviseurs werd ik geadviseerd op mijn poot stijf te houden, maar gevoelsmatig helpt dat dus niet.”

Emotionele brein

Binnen de claimcultuur wordt naar de mening van de psychiater te weinig rekening gehouden met het gevoel. “Wat we binnen onze werksferen bijna de hele dag doen is het gebruiken van ons verstand, de hersenschors. Uit allerlei onderzoeken blijkt echter dat ons emotionele brein veel bepalender is dan ons bewustzijn. Overweeg meer als een kat of hond te leven, die leven namelijk heel erg op gevoel. Mensen hebben namelijk eigenlijk nooit spijt als ze dingen op gevoel doen.”

Onverklaarbare klachten

Bakker legt uit dat de mens door die focus op de ratio te sterk is gericht op productie en prestatie. “En daarom zien we nu zoveel burn-outs. We doen vaak veel meer dan we aankunnen. In het verlengde daarvan zien we ook meer claims. Mensen gaan over grenzen, app-en achter het stuur. Overal komen tegenwoordig claims uit, maar leven we nog wel op ons gevoel? Volgens mij niet, we leven omdat productief te zijn maar op de momenten dat het even spannend wordt en wanneer we eigenlijk rust moeten nemen, luisteren we daar wel naar? Er is een enorme stijging in het aantal onverklaarbare klachten bij mensen. Ik noemde net al de burn-out maar denk ook aan chronische pijn, prikkelbare darmen, slaapapneu. Dat komt allemaal door stress.”

Echt contact maken

Bakker stelde de vraag: “Wat leveren al die claims op en wat kost het? Dat zien jullie niet maar ik wel. Je kan minder goed nadenken als je stress hebt. Die claimcultuur is prima, maar claimen brengt heel veel stress met zich mee en van stress krijg je psychische klachten. Maak echt contact met de mensen waarmee je werkt, praat niet teveel vanuit de juridische hoek maar geef aandacht aan het onderliggende gevoel en probeer je bewust te worden van wat er psychisch met iemand gebeurt.”

Toekomstdromen aan diggelen

Hierop vroeg hij aan het publiek: “Wat is de beste vraag die je kunt stellen aan de benadeelde van schade. Bij iemand die bijvoorbeeld door een demente bejaarde is aangereden, daar een dusdanig ernstig letsel aan overhoudt zodat haar toekomstdromen ineens letterlijk ook aan diggelen liggen? Het eerste wat iemand wil is begrip. Ik kan je niet vertellen hoeveel je verdient bij een klant als je daar echt naar vraagt. Mensen lopen vast op het moment dat het gevoel geen aandacht krijgt.”

Knettergekke mensen

Vanuit het publiek werd de vraag gesteld waarom sommige mensen claims verzinnen.  Bakker: “Soms heb je mensen die gewoon echt niet goed wijs zijn, dat voel je ook aan en dan is het aan u of u er mee wil werken. Mensen met persoonlijkheidsstoornissen, zoals borderliners,  zijn ook vaak geneigd claims te bedenken uit wraaklustige gevoelens. De mogelijkheid dat iemand knettergek is, is natuurlijk aanwezig. Daarnaast speelt hebberigheid en frustraties vaak een rol.”

Reageer op dit artikel