nieuws

Zzp’er op de korrel van sociale partners in pensioendiscussie

Pensioen 4088

Het huidige kabinet lijkt de daad bij het woord te gaan voegen wat de hervorming van het pensioenstelsel betreft. Eerst mogen de sociale partners het proberen eens te worden over een van de vier varianten die de SER heeft bedacht of een mix daarvan. Lukt dat niet, dan pakt het kabinet de bal weer op. Tijdens het flitscongres Regeerakkoord Rutte III, georganiseerd door Aegon, bleek er eensgezindheid op hoofdlijnen. De “goedkope” zzp’er wordt vaak aangewezen als zondebok.  
 

Zzp’er op de korrel van sociale partners in pensioendiscussie

De bijeenkomst bij de Vrije Universiteit in Amsterdam met als ondertitel ‘Het einde van de verplichtstelling en het DB-stelsel’ was afgelopen vrijdag goed voor een volle zaal met pensioenspecialisten van binnen en buiten Aegon. Geen wonder, want na tien jaar hoofdzakelijk praten over een nieuw stelsel lijkt het er nu dan ook echt van te gaan komen.

Verwachtingen niet waargemaakt

Erik Lutjens, hoogleraar Pensioenrecht aan de Vrije Universiteit Amsterdam haalde de betreffende passage in het regeerakkoord tussen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie er nog maar eens bij. “De huidige verplichte deelname blijft gehandhaafd. Maar dat geeft nog geen antwoord waar het werkelijk heen gaat want tegelijkertijd stelt het akkoord dat een leeftijdsonafhankelijke premie verplicht wordt en deelnemers een opbouw krijgen die past bij de ingelegde premie.” De motivatie van het kabinet  is volgens Lutjens gelegen in het gegeven dat de afgelopen jaren de pensioenverwachtingen niet zijn waargemaakt. Ook moet een nieuwe pensioenstelsel zonder doorsneesystematiek zorgen voor minder spanning tussen de generaties en een betere aansluiting op de arbeidsmarkt.

Onjuiste beeldvorming

Bij die motivatie zijn volgens Lutjens wel kanttekening te plaatsen. “De doorsneesystematiek wordt vaak genoemd als de boosdoener. Maar om het daarbij pertinent te hebben over de benadeling van jongeren is onjuiste beeldvorming. De jongeren van nu zijn de ouderen van straks. Het klopt dat de doorsnee problematiek nadelig uit kan pakken voor jongeren, de uitdaging schuilt er vooral in dat de huidige regeling op termijn onbetaalbaar wordt omdat juist jongeren vaak in de flexibele schil werken tegen een veel lager loon er daarmee concurreren op arbeidsvoorwaarden.” Ook voor werknemers die later toetreden tot de arbeidsmarkt of opnieuw instromen kan een afscheid van de doorsneepremie in combinatie met een degressieve opbouw volgens de hoogleraar nadelig uitpakken.

Dubbele verplichtstelling

Kanttekeningen zijn  volgens  Lutjens  ook te plaatsen bij de houdbaarheid van de (dubbele) verplichtstelling. Hij meent dat de verplichte deelname aan een pensioenregeling in Europees perspectief valt te billijken als het gaat om een dienst  van het algemeen belang. “Daarbij is belangrijk dat er dat er voldoende solidariteit blijft. Het handhaven van de doorsneesystematiek is daarbij niet per se noodzakelijk. Solidariteit kan er ook zijn door bijvoorbeeld de aanwezigheid van een nabestaandenpensioen of buffervorming.”

Individueel pensioenpotje

De pure DB-regeling is volgens Fieke van der  Lecq, hoogleraar pensioenmarkten aan de VU, de afgelopen jaren al steeds meer aan het opschuiven naar Collectief DC (CDC) naar nu iDC, het individuele pensioenpotje dat je kunt meenemen wat er ook gebeurt tijdens je werkzame leven. Waarmee ze direct wijst op de olifant in de kamer, het “ondraaglijk” zware dossier van het zzp-pensioen, of liever gezegd het gegeven dat de meeste zzp’er helemaal geen pensioen opbouwen. Ze wil daarbij wel onderscheid maken tussen schijnzelfstandigen, die min of meer verplicht in zzp-constructie werken, de echte ondernemers en beroepsgebonden zelfstandigen. “Het regeerakkoord heeft het daarbij over inkomensniveaus waarbij verplichtstelling zou moeten moeten gelden. Een andere optie is automatische deelname met een vertrekoptie. Het toelaten van zzp’ers tot de collectiviteit van de tweede pijler zou moeten worden overwogen net als het opschonen van de groep zzp’ers.”

Dak repareren

Van der Lecq waarschuwt voor de neiging om de hervorming van het pensioenstelsel vooruit te schuiven nu dekkingsgraad bij veel fondsen weer hersteld is en zelfs de rente weer een opwaarts pad lijkt te hebben gevonden. “Je moet het dak repareren als de zon schijnt”, aldus Van der Lecq.

Nieuw fiscaal kader

Volgens Herman Kappelle, directeur van Aegon Adfis, maakt een nieuw fiscaal kader sowieso een eind aan het DB-stelsel zoals we dat nu kennen. “Materieel kunnen we nog steeds heel veel, maar willen we dat? Met een afschaffing van de omkeerregeling kun je nog steeds de doelstellingen realiseren, maar dat leidt er wel toe dat de premie in het cohort 20-24 jaar twee keer zo hoog zou moeten zijn.

Intergenerationele risicodeling

Een nieuw pensioenstelsel moet echter niet leiden tot een pech of een geluksrisico, zo hield Tuur Elzinga, bestuurslid bij vakbond FNV en voormalig SP-senator, het publiek in Amsterdam voor. “We willen allemaal het zelfde. Daar hoort een intergenerationele risicodeling bij. Elzinga stelt te hechten aan grote en sterke pensioenfondsen die werken met realistische uitkomsten in plaats van met voorspellingen die niet realistisch zijn.” Ook Elzinga sprak voor eigen parochie door nogmaals te wijzen op de flexibele schil die “veel te goedkoop” is waardoor flexwerkers en zzp’ers met werknemers in vaste dienst concurreren op arbeidsvoorwaarden. “Pensioen is daarvan de grootste component.”

Uurtarief tot 30 euro

Semih Eski, voorzitter van CNV Jongeren onderstreepte het pleidooi van Elzinga voor een vorm van verplichtstelling van pensioen voor zzp’ers. “Je moet geen concurrenten zijn, maar collega’s.” De vakbondsjongeren kiezen voor een Triple E pensioen dat “Eerlijk, Eenvoudig en Evenwichtig is.” In het politieke debat aan het einde van het congres bleek er steun voor een verplichtstelling richting zzp’ers bij GroenLinks Kamerlid Rik Grashoff. Hij opperde een uurtarief tot 30 euro waarbij de kleine zelfstandigen verplicht zouden moeten deelnemen aan een regeling voor hun oude dag. Het stuitte bij Roald van der Linde van de VVD direct op weerstand. “Zzp’ers zijn ook zeer gehecht aan hun zelfstandigheid.”

Inzet zelfstandigenaftrek

Martin van Rooijen wierp namens ouderenpartij 50Plus opnieuw een balletje om de rekenrente aan te passen. Eventueel wisselgeld om omkeerregeling in stand te houden had hij ook nog wel: het afschaffen van de zelfstandigenaftrek die hij als staatssecretaris medio jaren 70 had ingevoerd. Van der Linde wenste nog niet teveel vooruit te lopen op de precieze invulling van het nieuwe pensioenstelsel. “Wat voorop staat is dat we straks van zekerheid naar helderheid gaan.”

Reageer op dit artikel