blog

Persoonlijk pensioenvermogen; ga je liever alleen naar het casino?

Pensioen 4051

De SER heeft het Persoonlijk Pensioenvermogen met collectieve risicodeling nader verkend. Het gesprek over het nieuwe pensioenstelsel loopt al jaren. Soms krijg ik daarbij het gevoel dat we in cirkels lopen, maar dat kan natuurlijk wel draagvlak creëren. Als je iets vaak genoeg aankondigt, gaan we het namelijk verwachten.

Persoonlijk pensioenvermogen; ga je liever alleen naar het casino?

Weet u het nog? Het ‘casinopensioen’, genomineerd voor woord van het jaar 2011, gaf grote verdeeldheid binnen de FNV en betekende het einde van het voorzitterschap van Agnes Jongerius en het voorjaarsakkoord van sociale partners. Een pensioenstelsel waarin pensioenen ‘mee-ademen met de beurs’ en waarin termen als het levensverwachtingsaanpassingsmechanisme onze taal verrijkten heeft het niet gehaald. Of toch wel?

In 2011 was er veel verzet tegen het verleggen van risico’s (resultaat van beleggen, de rentestand en de levensverwachting op pensioendatum) van werkgevers naar werknemers. Een zekere uitkering, die in het uiterste geval gekort kan worden, moest de norm blijven. Jetta Klijnsma hielp de crisis binnen de FNV op te lossen en werd daarna staatssecretaris van Sociale zaken. De stelselherziening werd uitgesteld, de AOW- en de pensioenleeftijd werden verhoogd en de fiscaal maximale pensioenopbouw beperkt. Daarna werd de Pensioendialoog gestart.

Interessant, maar onbekend
De SER die in 2015 op verzoek van Klijnsma na de Pensioendialoog het Advies Toekomst Pensioenstelsel schreef, was enthousiast over het ‘Persoonlijk pensioenvermogen met collectieve risicodeling’. Dit was volgens de SER een interessante maar onbekende optie.

Nou klinkt een ‘Persoonlijk Pensioenvermogen’ inderdaad nieuw en zeker aanlokkelijker dan een ‘casinopensioen’. Maar toen las ik de toelichting in het SER-advies: “Bij een persoonlijk pensioenvermogen is eerst sprake van een kapitaalsopbouw, later (eventueel) om te zetten in een annuïteit. De waarde van het persoonlijk pensioenvermogen is afhankelijk van de ingelegde premie, de kosten, de rendementen en eventuele solidariteitsafspraken.” En ging ik me toch afvragen of er wel zoveel verschil is tussen de onbekende optie van een Persoonlijk Pensioenvermogen en het casinopensioen van een paar jaar geleden. In beide varianten komt in elk geval meer risico bij de deelnemer te liggen.

Uitgewerkt
Inmiddels heeft de SER de ‘interessante, maar onbekende optie’ nader uitgewerkt in een verkenning die op 20 mei 2016 werd gepresenteerd. Het persoonlijk pensioenvermogen met collectieve risicodeling is een overeenkomst, waarbij de “ontwikkeling van het vermogen afhangt van: de ingelegde premie, de beleggingsrendementen, de kosten van de pensioenuitvoering, bij- en afschrijvingen ten gevolge van de risicodeling en de uitkeringen”.

Het doorbeleggen na pensioendatum (de ‘optimalisatie van het wettelijk kader van premieovereenkomsten’ van staatssecretaris Klijnsma en kamerlid Lodders) is hierin al meegenomen, want er komt geen duidelijke knip op de pensioendatum. De beleggingen lopen door en de uitkering blijft afhankelijk van de hoogte van het vermogen, de verwachte resterende levensduur en het verwachte (reële) rendement. Natuurlijk is niemand tegen optimalisatie, maar je zou toch haast zeggen dat de ‘uitkeringen gaan mee-ademen met de beurs’.

Het collectieve element is terug te vinden in:

  • het delen van de risico’s ten aanzien van nabestaandenpensioen;
  • het delen van het arbeidsongeschiktheidsrisico (premievrijstelling);
  • het delen van het lang leven risico; en
  • een collectieve buffer.

Nieuwe oplossingen
Het nabestaandenpensioen en de premievrijstelling bij arbeidsongeschiktheid zijn biometrische risico’s die goed te verzekeren zijn, dat levert weinig problemen op. Het langlevenrisico en de buffer vormen echter een uitdaging en daarvoor is naar nieuwe oplossingen gezocht. Het langlevenrisico kan worden gedeeld door ruilcontracten tussen generaties (waarbij de ouderen een premie betalen aan de jongeren) óf middels een uitsmeermechanisme, het levensverwachtingsaanpassingsmechanisme, waarbij het risico door alle generaties wordt gedragen. Dat laatste idee heb ik eerder gehoord, namelijk in 2011…

Buffer
Er zijn twee varianten voor de collectieve buffer bekeken, deze wordt gevuld als:
a. het rendement uit zakelijke waarden hoger is dan verwacht; of
b. er meer geld beschikbaar is dan het doelvermogen.

Als de rendementen te laag zijn of het doelvermogen niet langer gehaald wordt, kan geld worden opgenomen uit de buffer. Deze buffer kan echter niet negatief worden, dus een tekort kan niet (meer) worden doorgeschoven naar een volgende generatie. In de verkenning zijn verder de gevolgen van de overgang naar een persoonlijk pensioenvermogen enerzijds en de afschaffing van de doorsneepremie anderzijds in kaart gebracht. Daarbij is gekeken naar de mogelijkheid een leeftijdsonfhankelijke premie in te voeren, die overigens wel rekening houdt met de levensfase. De belangrijkste vraag, namelijk wie de compensatie voor de benadeelde groep (geboren rond 1970) gaat betalen is helaas nog niet beantwoord.

Waar gaan we nu heen?
Was het casinopensioen een goede richting met een slecht imago, dat nu onder een andere naam een doorstart maakt? De SER adviseert nu niet, maar verkent slechts. Niet te ontkennen valt in elk geval dat we in het persoonlijk pensioenvermogen elementen uit het casinopensioen terugvinden. Als je de hoofdlijnen op een rij zet, kom ik namelijk tot de volgende conclusies:

  • We blijven pensioenvermogen beleggen (inclusief het doorbeleggen na de pensioendatum), de werknemers dragen hierbij het risico en krijgen minder pensioen bij te lage opbrengsten;
  • Een lagere rente brengt kosten met zich mee, deze worden in het persoonlijk pensioenvermogen ook gedragen door de werknemers (ook dit kan leiden tot een lager pensioen);
  • Als de levensverwachting stijgt, zullen de uitkeringen lager worden (door het levensverwachtingsaanpassingsmechanisme of de premie die aan de jongere generatie moet worden voldaan);
  • Pensioen wordt er met al deze wijzigingen niet eenvoudiger op, ik vraag me sterk af of dit voor een gemiddelde werknemer nog te volgen is;
  • Er valt voor de deelnemer in de toekomst nog steeds weinig te kiezen en de verplichtstelling blijft.

We zijn nog niet uitgesproken over pensioen, maar als de keuze op het Persoonlijk Pensioenvermogen valt is de richting duidelijk; werknemers die nu een DB-regeling hebben gaan in de toekomst toch meer risico zelf dragen!

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels

Reageren kan op twee manieren.

Meld uzelf als gebruiker aan, uw naam verschijnt dan automatisch bij de reacties.

Of vink de optie gast aan en reageer onder eigen naam of een schuilnaam. Inlog en wachtwoord zijn dan niet nodig. Het kan maximaal 1 minuut duren voordat uw reactie zichtbaar wordt.

Een e-mailadres wordt altijd gevraagd maar nooit getoond.