nieuws

Wat is nou consumptief krediet?

Archief

door mr H.M. Kappelle

Een van de plannen van het paarse kabinet is het afschaffen van de aftrek van op consumptief krediet betaalde rente. Een definitie van consumptief krediet is moeilijk te geven. Consumptief krediet is volgens Van Dale ‘geld- en financieringskrediet voor consumptiegoederen’. Onder consumptiegoederen worden verbruiksgoederen verstaan, waarbij een onderscheid wordt gemaakt tussen duurzame consumptiegoederen, zoals auto’s en wasmachines en niet-duurzame consumptiegoederen. In fiscale zin helpt deze definitie ons niet veel verder. Rente kan in Nederland aftrekbaar zijn als aftrekbare kosten, of als persoonlijke verplichtingen. Aangezien dit verschil in fiscale kwalificatie van rente, aftrekbare kosten of persoonlijke verplichtingen, naar mijn mening de enige mogelijkheid biedt om het begrip ‘consumptief krediet’ fatsoenlijk af te bakenen, zal ik in dit artikel trachten dit onderscheid nader toe te lichten.
Aftrekbare rente
Rente is momenteel in Nederland aftrekbaar, ongeacht de wijze waarop de geleende gelden worden gebruikt. Of er nu een huis voor wordt gekocht, een boot wordt aangeschaft, de bruiloft van de kinderen mee wordt gefinancierd of ‘gewoon’ rood wordt gestaan op bank- of girorekening in afwachting van de kinderbijslag of het vakantiegeld, betaalde rente kan van het belastbare inkomen worden afgetrokken.
De noemer waaronder rente kan worden afgetrokken, kan zoals in de inleiding reeds aangegeven, verschillen. Er kan sprake zijn van rente die als aftrekbare kosten in mindering op het inkomen kan worden gebracht, of de rente kan als persoonlijke verplichtingen worden afgetrokken. Momenteel is dit onderscheid voor de meeste mensen academisch, of de rente nu linksom of rechtsom aftrekbaar is, het resultaat is materieel hetzelfde, de fiscus betaalt mee aan de financiering. Het feit dat de noemer waaronder de rente wordt afgetrokken invloed kan hebben op enkele van het zogenaamde onzuivere inkomen afgeleide drempels (zoals bij de giften-aftrek en de aftrek wegens buitengewone lasten) speelt slechts een rol bij de beperkte groep belastingplichtigen die van deze regelingen gebruik maakt.
Aftrekbare kosten
Aftrekbare kosten zijn de op inkomsten drukkende kosten voor zover zij zijn gemaakt tot verwerving, inning en behoud van die inkomsten. Sinds ‘Oort’ is hier aan toegevoegd dat zij enerzijds niet mogen overtreffen ‘hetgeen gebruikelijk is’ en anderzijds slechts voor aftrek in aanmerking komen ‘voor zover zij meer bedragen dan hetgeen personen die soortgelijke inkomsten niet genieten, maar overigens in dezelfde omstandigheden verkeren deswege plegen te maken’. Op deze toevoegingen, die reeds de nodige discussie en jurisprudentie hebben losgemaakt, ga ik om reden van ruimte en leesbaarheid niet dieper in.
In de fiscale omschrijving van aftrekbare kosten vallen twee zaken op. Allereerst moeten de kosten ‘drukken’ op het inkomen willen zij aftrekbaar zijn. Dit wil zeggen dat zij de koopkracht van de betrokken belastingplichtige moeten verminderen. Kosten die hij maakt waarvoor hij bijvoorbeeld van zijn baas een vergoeding krijgt, drukken niet op zijn inkomen en vormen derhalve voor hem geen aftrekbare kosten. Het tweede belangrijke aspect is dat de kosten moeten dienen ter verwerving, inning en behoud van inkomsten. Dit brengt mee, dat kosten die gemaakt worden om de bron van die inkomsten zelf aan te schaffen niet aftrekbaar zijn. Kosten die gemaakt worden in verband met een geldlening die wordt gebruikt om een bron van inkomsten aan te schaffen zijn echter weer wel aftrekbaar. Indien eenmaal vaststaat dat een schuld is aangegaan tot financiering van vermogensbestanddelen die inkomsten opleveren, moet de rente van die schuld worden geacht te strekken tot de verwerving van de overeenkomstig de wet te berekenen belaste inkomsten (Hoge Raad 22 juli 1985, BNB 1986/234 inzake de financiering van een koopsompolis). In deze zaak wilde de inspecteur een splitsing aanbrengen in de aftrekbare rente, omdat niet de gehele uitkering uit een dergelijke polis belastbare inkomsten opleverde, maar slechts de in die uitkering begrepen rente belastbaar was. De rente die over het gedeelte van de lening dat betrekking had op het belaste deel van de uitkering zou dan aftrekbaar zijn als aftrekbare kosten, het overige gedeelte als persoonlijke verplichtingen. De Hoge Raad verwierp deze splitsingstheorie en stond volledige aftrek als aftrekbare kosten toe. Dit arrest zou in het licht van de paarse plannen nog wel eens van groot belang kunnen blijken te zijn. Op basis van dit arrest is naar mijn mening bijvoorbeeld de rente die betaald wordt voor een lening die wordt gebruikt om een direct ingaande lijfrente te kopen, aftrekbaar als aftrekbare kosten.
Persoonlijke verplichtingen
Alle rente die niet als aftrekbare kosten kan worden afgetrokken, is aftrekbaar als persoonlijke verplichtingen, de beperking voor vooruitbetaalde rente even daargelaten. De regeling van de aftrekbare kosten gaat voor die van de persoonlijke verplichtingen. Komt rente in aanmerking voor aftrek als aftrekbare kosten, dan kom je aan aftrek wegens persoonlijke verplichtingen niet meer toe.
Dit onderscheid kan wel eens heel belangrijk gaan worden, omdat er naar mijn mening maar één manier is om de aftrek van rente voor consumptief krediet af te schaffen (of te beperken zoals het eufemistisch in het Haagse jargon heet), zonder dat dit tot onoverkomelijke uitvoeringsproblemen leidt, te weten het volledig schrappen van de mogelijkheid om rente als persoonlijke verplichtingen af te trekken. Deze op zich simpele wijziging van de Wet op de inkomstenbelasting grijpt echter heel diep in het maatschappelijke leven in. De werkgelegenheid in de financieringsbranche wordt hierdoor ernstig bedreigd. Verkopers van auto’s, boten en andere duurzame consumptiegoederen staan reeds met het zweet in de handen. Bovendien zal Jan Modaal wiens wasmachine of vaatwasser het begeeft, onaangenaam verrast zijn als de aanschaf van een nieuwe apparaat duurder blijkt te zijn dan hij gewend was omdat hij de rente op zijn doorlopende krediet niet meer kan aftrekken. En dan ga ik gemakshalve maar even voorbij aan de overgangsproblemen die ontstaan bij degenen die de hoogte van hun financiering hebben afgestemd op hun netto rentelasten en die indien bruto ineens netto blijkt te zijn in ernstige financiële moeilijkheden kunnen komen. Slechts de incassobureaus lijken garen te spinnen bij de kabinetsplannen. Een onderscheid maken in verschillende categorieën leningen waarvoor rente als persoonlijke verplichting al dan niet kan worden afgetrokken, is in mijn ogen echter volstrekt onmogelijk zonder een zeer gecompliceerd en fraudegevoelig stelsel van waarschijnlijk praktisch onleesbare wetsartikelen. Indien het kabinet de complete afschaffing van de rente-aftrek als persoonlijke verplichtingen met mij te ver vindt gaan, met name gezien de hiervoor gesignaleerde problemen op sociaal-economisch gebied, moet het derhalve naar mijn mening dan maar in zijn geheel afzien van het plan de rente op consumptief krediet af te schaffen. Op nog meer gecompliceerde en fraudegevoelige wetgeving zitten we helemaal niet te wachten.
in Amsterdam.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels

Reageren kan op twee manieren.

Meld uzelf als gebruiker aan, uw naam verschijnt dan automatisch bij de reacties.

Of vink de optie gast aan en reageer onder eigen naam of een schuilnaam. Inlog en wachtwoord zijn dan niet nodig. Het kan maximaal 1 minuut duren voordat uw reactie zichtbaar wordt.

Een e-mailadres wordt altijd gevraagd maar nooit getoond.