nieuws

Vraagtekens bij voor- delen voor werknemer

Archief

De terugtredende overheid heeft een forse impuls gegeven aan het uit de Verenigde Staten overgewaaide fenomeen employee-benefits. Door collectieve voorzieningen te treffen kunnen werkgevers de gaten opvullen en ‘extra’ arbeidsvoorwaarden bieden aan hun werknemers. Of werknemers van deze ontwikkeling echt voordeel gaan ondervinden, is nog zeer de vraag.

door D.A. Kramer
De discussie over de houdbaarheid en toekomst van de verzorgingsstaat wordt al vijftien jaar lang gevoerd. Vooral de laatste vijf jaar is er veel veranderd. De eerste verschraling had plaats rond de WAO: beperking van de toetreding én van de uitkering (WAO-gat).
Inmiddels is de Ziektewet – na de 2/6-periode – vrijwel volledig afgeschaft en geprivatiseerd. DE AWW is vervangen door een soberder ANW (ANW-gat). In het rapport Witteveen is ten slotte een aanzet gegeven om de fiscale belemmeringen voor individualisering en flexibilisering van pensioenen weg te nemen. Beoogd wordt de vut te vervangen door een prépensioen.
De verzorgingsstaat verandert derhalve in een verzekeringsstaat. En op die nieuwe markt van employee-benefits heeft het commerciële verzekeringsbedrijf zich gretig gestort. Bij bovenstaande ontwikkeling wil ik, als vakbondsman, enkele kanttekeningen plaatsen.
Solidariteit
Risico’s vanwege ziekte, arbeidsongeschiktheid en overlijden worden niet langer of slechts gedeeltelijk collectief en op nationaal niveau afgedekt. Het WAO-gat is, dankzij de inzet van vakorganisaties, voor een belangrijk deel gedicht. Herverzekering is zelden op bedrijfstakniveau geregeld, maar vaak op ondernemingsniveau.
Voordeel van het collectief verzekeren is dat dit goedkoper is, en dat individuele risicoselectie is uitgesloten. De collectieve lastendruk is inderdaad afgenomen, maar de totale kosten zijn toegenomen. De WAO-operatie is daarmee weinig gelukkig.
Daar komt bij dat daar waar het WAO-gat niet collectief is gedekt, vooral ouderen en werknemers met een ziektehistorie worden geconfronteerd met een hogere premie danwel uitsluiting van de herverzekeringsmogelijkheid.
Bij de afschaffing van de Ziektewet hebben vakorganisaties zich vooral geconcentreerd op het behoud van de 100%-uitkering. Het besluit om al dan niet te herverzekeren, is veelal overgelaten aan de werkgevers zelf. Bij het ANW-gat zijn in diverse sectoren afspraken gemaakt over het aanbieden van herverzekeringsfaciliteiten, eventueel als onderdeel van de bestaande pensioenregeling. Werknemers kunnen vrijwillig gebruik maken van die faciliteiten.
Voor deze risicoverzekeringen is de solidariteit derhalve verminderd of afgeschaft. De sociale zekerheid wordt door veel werknemers inmiddels ervaren als sociale onzekerheid.
Keuzevrijheid
In het kader van sociale verzekeringen en voorzieningen wordt vaak verondersteld dat werknemers individuele keuzemogelijkheden op prijs stellen. Hiervan is in de praktijk echter weinig te merken. Werknemers hebben over het algemeen juist behoefte aan (inkomens)zekerheid bij ziekte, arbeidsongeschiktheid, ouderdom en overlijden.
Tegen de overwegend collectieve WAO-gatverzekeringen hebben zich bijvoorbeeld nauwelijks werknemers verzet. Daar waar iemand zich als individu kon onttrekken aan de collectieve verzekering – eventueel met de mogelijkheid zich elders individueel goedkoper te verzekeren -, is hier nagenoeg geen gebruik van gemaakt.
Bij het ANW-gat is hier geen uitspraak over te doen. Bij de meeste werknemers ontbreekt namelijk voldoende inzicht in de gevolgen van het niet aanvullend verzekerd zijn.
Het overzicht van de totale sociale zekerheid ontbreekt bij veel werknemers, als gevolg van de vele ingrepen. Het al of niet verzekerd zijn wordt meer en meer als een loterij ervaren. In de praktijk betekent dit voor vakorganisaties, dat zij – naast collectieve belangenbehartiging – in toenemende mate moet zorgen voor individuele begeleiding en advisering van werknemers over aanvullende verzekeringen.
Risicoselectie
Op het gebied van ziekte en arbeidsongeschiktheid heeft de werkgever de grootste verantwoordelijkheid gekregen. Positief gevolg is de toegenomen aandacht voor preventie, begeleiding en reïntegratie. De werkgever heeft namelijk een direct belang bij voorkoming en beperking van ziekteverzuim.
Er zijn echter ook negatieve kanten aan de privatisering van de Ziektewet en de marktwerking/premiedifferentiatie van de WAO. Met name chronisch zieken en (gedeeltelijk) gehandicapten dreigen het slachtoffer te worden. Bij aanname van personeel dreigt een strengere selectie plaats te vinden. Gewezen WAO’ers, die na een herkeuring weer als geheel of gedeeltelijk arbeidsgeschikt te boek staan, komen mede om die reden nauwelijks aan de bak.
Het kabinet tracht de reïntegratie te bevorderen via allerlei reparaties, zoals subsidies, aanpassingen van de werkplek en risico-afwenteling bij het meer arbeidsongeschikt raken. Maar bij de effectiviteit van deze maatregelen zijn de nodige vraagtekens te zetten.
Daarnaast leidt het verhoogd risico van ziekte en arbeidsongeschiktheid tot een toename van flexwerk, tijdelijke contracten en uitzendwerk. Een ontwikkeling die de vakorganisaties niet toejuichen. En dat geldt evenzeer voor het gevaar van meer ontbindings- en ontslagzaken, die indirect te herleiden zijn tot veelvuldig ziekteverzuim. Een tendens die bij kleine werkgevers die als eigen risicodrager optreden, al enige tijd waarneembaar is.
Sociale werkgevers
Werkgevers zullen moeten nagaan in hoeverre zij bereid zijn zorgtaken over te nemen van de overheid en de zekerheidsbehoefte van werknemers af te dekken. Dit in een tijd waarin werkgevers zich juist steeds harder opstellen richting werknemers. Lifetime-employment wordt veelal vervangen door de verantwoordelijkheid bij de werknemers te leggen (employability).
Werkgevers zouden moeten kiezen voor een solide basis zekerheid, met eventueel daarbovenop het aanbod van individuele, aanvullende verzekeringen (bij ziekte, arbeidsongeschiktheid, ouderdom en overlijden). Daar gaat een positief effect vanuit voor de werving en het behoud van personeel.
Echter, ook hieraan kleeft een nadeel. Afhankelijk van het risicoprofiel zullen de kosten van vast personeel namelijk hoger worden. Als gevolg daarvan nemen de werkdruk en productiviteitseisen verder toe en neemt het aantal flexwerkers, tijdelijke contractanten en uitzendkrachten verder toe. Hierdoor zet de tweedeling op de arbeidsmarkt zich verder voort. Kortom: het commerciële verzekeringsbedrijf mag van de opkomst van employee-benefits wellicht beter worden, dit geldt in het algemeen niet voor werknemers.
in de financiële dienstverlening.
Vakorganisaties moeten steeds vaker zorgen voor individuele begeleiding en advisering van werknemers over aanvullende verzekeringen.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels

Reageren kan op twee manieren.

Meld uzelf als gebruiker aan, uw naam verschijnt dan automatisch bij de reacties.

Of vink de optie gast aan en reageer onder eigen naam of een schuilnaam. Inlog en wachtwoord zijn dan niet nodig. Het kan maximaal 1 minuut duren voordat uw reactie zichtbaar wordt.

Een e-mailadres wordt altijd gevraagd maar nooit getoond.