nieuws

Geldverstrekkers pakken fraude harder aan

Archief

“Fraude met hypotheken neemt toe

Ik kan het niet met keiharde cijfers onderbouwen, maar ik ben ervan overtuigd dat het zo is”, stelt Wim Keularts, teamleider debiteurenbeheer & fraudebestrijding bij Obvion en voorzitter van de in 2000 in het leven geroepen Stichting Sheriff. Aan de andere kant geeft hij aan dat het de geldverstrekkers menens is geworden wat de aanpak van hypotheekfraude betreft. Door Jan van Stigt Thans “Geldgevers pakken fraude harder aan. Van fraudegevallen wordt aangifte gedaan en fraudeurs worden civiel aansprakelijk gesteld. Dat raakt zowel de frauderende geldnemers als de eventueel hierbij betrokken hypotheekadviseurs, taxateurs en notarissen.” De actualiteit bevestigt de woorden van Keularts. In de eerste twee weken van oktober werden in Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Enschede een kleine honderd man opgepakt, waaronder enkele tussenpersonen, taxateurs en notarissen. Dat is voor de voorzitter van de Stichting Sheriff een bewijs dat er vaker sprake is van georganiseerde misdaad op hypotheekgebied. “Meer en meer criminelen ontdekken hoe betrekkelijk eenvoudig het is om met woningfinancieringen te frauderen. Fraude neemt toe, maar ook het aantal fraudegevallen dat wordt ontdekt. De gegevens van de Stichting Fraudebestrijding Hypotheken (SFH) van het Contactorgaan Hypothecair Financiers (CHF) wijzen in die richting. Volgens recente cijfers (2005) werden bij alle hypotheekinstellingen in ons land in totaal 1.600 fraudegevallen geregistreerd, 5% meer dan in het jaar daarvoor. Ludieke naam De eerste grote fraudegevallen met hypotheken kwamen aan het licht in de tweede helft van de jaren negentig. Dat was voor de hypotheekbranche aanleiding om de koppen bij elkaar te steken voor een tegenreactie. In 2000 zag Stichting Sheriff het levenslicht. De ludieke naam doet denken aan het ‘Wilde Westen’ en het handhaven van de wet en orde aldaar, maar staat wel voor een hele serieuze aangelegenheid. De letters staan dan ook voor ‘Stichting Hypotheeknemers Eenheid voor Registratie van Incidenten en Fraude Feiten’. Aegon, Bouwfonds Hypotheken, DBV, Delta Lloyd, Obvion en Zwitserleven waren de initiatiefnemers van het eerste uur. Het aantal deelnemers is inmiddels uitgebreid tot elf: ook Argenta, Bank of Scotland, ELQ, GMAC en NIBC maken hier nu deel van uit. Behalve het uitwisselen van kennis en ervaringen op fraudegebied maken zij gebruik van een geavanceerd fraudesignaleringssysteem van Stater, waaraan zij meer administratieve werkzaamheden hebben uitbesteed. Verschillende fraudevormen Om wat voor fraude gaat het bij hypotheken? Volgens de stichtingsvoorzitter zijn daarin een aantal hoofdvormen te ontdekken: een vervalste werkgeversverklaring, een vervalst taxatierapport, het gebruik van eengezinswoningen voor onderverhuur – met name aan studenten en illegalen – en het aanwenden van het pand voor illegale activiteiten, zoals een hennepplantage, en het opgeven van een valse identiteit bij de aanvraag. “Het eerste komt verreweg het meest voor. Werkgeversverklaringen worden op grote schaal vervalst om een hoger hypotheekbedrag te krijgen dan waarvoor iemand normaliter in aanmerking zou komen. Ook bij het onderverhuren van een pand aan studenten en illegalen is dat een voordeel voor de fraudeur, die daarnaast natuurlijk doorgaans een fors bedrag aan huur opstrijkt. Veel hypotheekinstellingen willen zo’n pand niet in de boeken of zijn hooguit bereid tot 70% van de executiewaarde te gaan, zodat de (toekomstig) eigenaar veel eigen geld moet meebrengen. Bij een ‘normale’ eengezinswoning is dat niet het geval en behoort soms zelfs een hypotheek tot 125% tot de mogelijkheden.” Een andere fraudevorm staat bekend als de ‘ABC-constructie’. Hierbij wordt een pand goedkoop gekocht en in betrekkelijke tijd met forse winst meerdere keren doorverkocht. De laatste koper is doorgaans een stroman of katvanger, die met behulp van een al dan niet bewust coöperatieve taxateur een hypotheek krijgt op basis van de verkoopwaarde. Bij de ‘papieren eigenaar’ ontstaan vervolgens vrij snel betalingsproblemen en leidt een en ander uiteindelijk tot gedwongen verkoop van de woning, hetgeen een veel lagere opbrengst (gemiddeld zo’n ? 30.000 à ? 40.000 minder) en dus tot een financieel verlies bij de geldverstrekker. Bovendien koopt de oorspronkelijke eigenaar of een stroman het goedkope pand op en kan de carrousel opnieuw beginnen. Miljoenenfraude Keularts schat dat met de ongeveer 1.600 ontdekte fraudegevallen een bedrag is gemoeid van zo’n ? 250 mln per jaar. Daarvan komt ruim driekwart reeds aan het licht voordat de hypotheek tot stand komt; zo’n ? 60 mln wordt pas gedurende de looptijd ontdekt. “Aangezien een pand altijd nog een waarde vertegenwoordigt, zijn de hypotheekinstellingen niet het gehele bedrag kwijt, maar bedraagt de werkelijk geleden financiële schade ongeveer een derde. Oftewel zo’n ? 80 à 85 mln. Omgerekend komt dat bij een gemiddelde hypotheek van momenteel zo’n twee ton derhalve neer op een verlies van ongeveer ? 60.000 à ? 65.000 per fraudegeval. Dat bedrag kan soms worden gecompenseerd, indien het een woning met NHG-garantie betreft”, aldus Keularts, die ondanks de groeiende fraude-inspanningen bij de hypotheekbedrijven onderkent dat er altijd fraudegevallen zullen blijven die niet worden opgespoord. “De werkelijke fraudeomvang is minimaal het dubbele, mogelijk zelfs nog meer.” Alertheid geboden Alertheid op fraude blijft derhalve geboden, zowel door hypotheekinstellingen als het intermediair. Keularts: “Fraude is alleen effectief te bestrijden als alle schakels in de keten meedoen en hierop alert zijn: van de medewerker bij bank of tussenpersoon bij wie de hypotheekaanvraag binnenkomt tot de notaris bij wie de akte passeert en iedereen die verder binnen de keten actief is. Ik ben er in elk geval van overtuigd dat we de komende jaren meer fraude met hypotheken zullen ontdekken. Niet in de laatste plaats omdat iedereen fraudebestrijding hoog in het vaandeel heeft staan en hier meer werk van maakt. Bovendien staat het door ons gebruikte geavanceerde en intelligente fraudesysteem van Stater, dat bij hypotheekaanvragen automatische fraudesignalen aangeeft, garant voor succes. De elf deelnemende bedrijven sporen gemiddeld meer fraudegevallen op dan gemiddeld in de markt.” Volgens hem gaat het fraudesysteem van de Stichting Sheriff verder dan dat van de SFH. “Door een koppeling met deze database valt reeds te achterhalen of iemand eerder heeft gefraudeerd met hypotheken. Ons systeem geeft bij meer punten fraudesignalen af, waardoor er een grotere kans is dat ook zogeheten first offenders tegen de lamp lopen. Zo is hierin een bestand opgenomen van studentenpanden en sinds kort ook veilingpanden en wordt automatisch een link gelegd tussen de afstand tussen de taxateur en het onderpand van de aanvrager.” De komende tijd wil de Stichting Sheriff dit systeem upgraden om de detectiekans verder te vergroten. Hoewel de privacywetgeving het op dit punt niet eenvoudig maakt denken Keularts en collega’s onder meer aan een koppeling met de databases van het Kadaster, de Kamers van Koophandel en Dataland, waarin gegevens van transacties, woningeigenaren en huurders zijn opgeslagen. Daarnaast is de stichting bezig met de opzet van een intelligent ICT-systeem dat nog nadrukkelijker de fraudekans aangeeft. Normvervaging Hoewel er tot dusver relatief weinig incidenten met tussenpersonen, taxateurs en notarissen aan het licht zijn gekomen, zegt Keularts terdege te beseffen dat er ook onder deze beroepsgroepen kaf onder het koren zit. “Ik sluit dan ook niet uit dat tussenpersonen, taxateurs en notarissen zelfs deel uitmaken van georganiseerde verbanden. Vanwege hun beroepsgeheim is het met name bij notarissen lastig om fraude aan te tonen, maar ook recent is in Amsterdam, Den Haag en Rotterdam aangetoond dat dit wel degelijk kan”, aldus de stichtingsvoorzitter, die spreekt van normvervaging. “Dat is een maatschappelijk verschijnsel. Zeker als er geldelijk gewin in het spel is zijn mensen meer geneigd om het grijze gebied tussen fraude en netjes handelen op te zoeken. Daarom ben ik ook geen voorstander van commerciële samenwerkingsverbanden tussen intermediair en taxateurs. Dat werkt in de hand dat je, om elkaar over en weer van dienst te willen zijn, het soms wat minder nauw neemt met bepaalde zaken.” Gezond verstand Keularts stelt met nadruk dat de meeste intermediairs en taxateurs te goeder trouw zijn. “Ook voor hen blijft alertheid geboden. In de moordende concurrentie schuilt nu eenmaal het gevaar dat de wens om de klant binnen te halen soms zo groot is dat een medewerker bij acceptatie niet zorgvuldig genoeg kijkt naar het fraudeaspect. Ken je klant! Vraag of het pand voor eigen gebruik is of wordt (onder)verhuurd. Werk niet samen met klanten die je niet kent, bijvoorbeeld omdat ze via een subagent worden aangebracht. Criminelen loeren daarop. Gebruik daarnaast vooral je gezonde verstand. Er moet natuurlijk een lichtje gaan branden als een 25-jarige man een salaris heeft van ? 80.000. Zo ook wanneer er voor een waardebepaling een taxateur uit een geheel andere regio wordt ingeschakeld. Dat zijn beide heel duidelijke fraudesignalen.” Wim Keularts: “Meer en meer criminelen ontdekken hoe betrekkelijk eenvoudig het is om met woningfinancieringen te frauderen.”

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels

Reageren kan op twee manieren.

Meld uzelf als gebruiker aan, uw naam verschijnt dan automatisch bij de reacties.

Of vink de optie gast aan en reageer onder eigen naam of een schuilnaam. Inlog en wachtwoord zijn dan niet nodig. Het kan maximaal 1 minuut duren voordat uw reactie zichtbaar wordt.

Een e-mailadres wordt altijd gevraagd maar nooit getoond.