nieuws

Aansluiting van successierecht op levensverzekering is vaak onlogisch

Archief

door dr J.Th.L. Brouwer

Een uitkering uit levensverzekering in verband met overlijden is belast met successierecht. Hierop bestaat een aantal uitzonderingen. Zo kan, als een ander dan de verzekerde de verzekering sluit, de heffing van successierecht over de uitkering bij overlijden soms worden vermeden.
Desondanks is de heffing van successierecht over een uitkering uit levensverzekering bij overlijden voor betrokkene vaak onverwacht en weinig logisch. Ook zien we regelmatig dat daar waar de heffing van successierecht voorkomen had kunnen worden, dit in de praktijk toch niet lukt.
De heffing van successierecht over een uitkering uit levensverzekering is eigenlijk een rare zaak. Als een man bijvoorbeeld een risicoverzekering sluit op zijn leven van / 300.000 tegen een jaarlijkse premie van / 1.000, is het niet zo logisch dat wanneer zijn vrouw bij zijn overlijden een uitkering van de verzekeraar krijgt van / 300.000, die vrouw dan over die uitkering van / 300.000 successierecht moet betalen. Als de man twee jaar premie heeft betaald, heeft hij / 2.000 opgeofferd. Dat bedrag van f 2.000 is dan aan zijn vermogen onttrokken.
Je zou je kunnen voorstellen dat de vrouw dan over die / 2.000, die uit het vermogen van de man is geput, en die in de uitkering van / 300.000 is begrepen, successierecht zou moeten betalen, maar niet over de volledige / 300.000.
In dit voorbeeld is er een doekje voor het bloeden voor het geval de man en de vrouw in gemeenschap van goederen zijn gehuwd. De helft van de betaalde premie, in dit voorbeeld dus / 1.000, wordt dan aan de vrouw toegerekend. Die mag zij van de / 300.000 aftrekken. Er is dan successierecht verschuldigd over / 299.000. Van die zogenaamde premie-aftrek word je dus ook niet echt wijzer.
Ook de heffing van successierecht over een uitkering uit een gemengde verzekering bij mensen die in gemeenschap van goederen gehuwd zijn, is niet altijd even logisch. Stel het geval dat man en vrouw in gemeenschap van goederen zijn gehuwd en er op grond van een overeenkomst van levensverzekering een uitkering wordt gedaan van / 300.000 op de einddatum, 1 januari 1996, of bij eerder overlijden van de man.
Man overlijdt op 2 januari 1996
De verzekering is feitelijk nog niet tot uitkering gekomen. Wel was de verzekeringsuitkering opeisbaar vóór het overlijden. In dit geval behoort tot de gemeenschap van goederen de reeds opeisbaar geworden uitkering van / 300.000. Tot de nalatenschap van de man behoort dan slechts de helft ofwel / 150.000. Wanneer de vrouw nu de enige erfgenaam is, erft zij dus slechts / 150.000 en is zij daarover successierecht verschuldigd.
Man overlijdt op 31 december 1995
De uitkering vindt nu plaats in verband met het overlijden. De gehele uitkering ad / 300.000 wordt nu – onder aftrek van de helft van de betaalde premies – in de heffing van successierecht betrokken.
Dit merkwaardige systeem van heffing van successierecht over uitkeringen uit hoofde van overeenkomsten van levensverzekering is eigenlijk alleen maar historisch verklaarbaar.
In de vorige eeuw kwam het regelmatig voor dat mensen een deel van hun vermogen, soms bijna hun hele vermogen, buiten hun nalatenschap en ook buiten het successierecht wisten te houden doordat zij een levensverzekering sloten. Een erfenis zou belast zijn met successierecht. Door nu kort voor het overlijden het vermogen als koopsom te storten op een polis van levensverzekering kon worden vermeden dat het in die polis gestopte vermogen belast zou worden met successierecht. De belastingwetgever heeft begin deze eeuw ingegrepen en in 1917 in de Successiewet een bepaling opgenomen die er toe leidt dat de uitkeringen uit hoofde van een overeenkomst van levensverzekering meestal belast zijn. Deze verklaring voor het ontstaan van de heffing van successierecht over de uitkering van levensverzekering mag eenvoudig zijn, bevredigend is deze heffing, zoals uit de hiervoor gegeven voorbeelden blijkt, bepaald niet. Mijns inziens zou het veel logischer zijn om de heffing van successierecht te laten aansluiten bij het bedrag dat ter zake van de uitkering daadwerkelijk is opgeofferd door de overledene. Zo is het systeem echter niet. De gehele uitkering is belast, dit onder aftrek van de premies die door de begunstigde zijn betaald, c.q. in het geval van gemeenschap van goederen de helft van de premies die aan hem of haar mogen worden toegerekend.
Uitkeringen bestemd voor kind
Als de uitkering bij overlijden bestemd is voor het kind, is het gemakkelijk om de heffing van successierecht te vermijden. Toch gaat het in de praktijk niet steeds zo maar. Uit een recente zaak die voor de Belastingkamer van het Gerechtshof te Amsterdam diende, blijkt het volgende.
Moeder sloot in 1989 een lijfrentekoopsompolis, waarbij op het aanvraagformulier de rubriek “premiesplitsing in verband met successie” met “ja” werd ingevuld. Het aanvraagformulier is uitsluitend door haar ondertekend. De koopsom voor het overlijdensrisico-gedeelte wordt door moeder aan de verzekeraar betaald. De kinderen hebben echter de premie voor het overlijdensrisico-gedeelte aan moeder vergoed. Volgens het Gerechtshof is het feit, dat de premie werd vergoed door de kinderen, niet van belang. In dit geval is de moeder verzekeringnemer en dat nemerschap is bepalend voor de heffing van successierecht, niet de vraag of de premie wordt vergoed, of de vraag wie de premie heeft betaald. In de praktijk stuiten we echter vrijwel dagelijks op het misverstand dat relevant zou zijn wie de premie betaalt. Daar gaat het niet om. Het gaat om de vraag wie de verzekeringnemer is. Was in dit geval het kind verzekeringnemer geweest voor de uitkering bij overlijden, dan zou het kind in dit geval de uitkering bij overlijden vrij van successierecht hebben kunnen incasseren.
Ook bij mensen die buiten gemeenschap van goederen gehuwd zijn en bij samenwonenden is het verzekeringnemerschap van essentieel belang. De volgende keer ga ik daarop nader in.
Dr J.Th.L. Brouwer is werkzaam bij de Sectie Pensioenen & Levensverzekeringen van Coopers & Lybrand te Amsterdam
1

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels

Reageren kan op twee manieren.

Meld uzelf als gebruiker aan, uw naam verschijnt dan automatisch bij de reacties.

Of vink de optie gast aan en reageer onder eigen naam of een schuilnaam. Inlog en wachtwoord zijn dan niet nodig. Het kan maximaal 1 minuut duren voordat uw reactie zichtbaar wordt.

Een e-mailadres wordt altijd gevraagd maar nooit getoond.