nieuws

Belastingheffing bij pensionado’s

Archief

Afgelopen maand berichtte het CBS dat de emigratie weer toeneemt en in maart van dit jaar is de bevolking van Nederland zelfs afgenomen. Een deel van vergrijzend Nederland kiest ervoor om van de oudedag te genieten in een zonnig mediterraan land. Op het moment van emigratie komt de vraag aan de orde in welk land de pensioeninkomsten belastbaar zijn. Zonder in detail op de verschillende belastingverdragen in te gaan, is er één onderscheid dat in vrijwel alle belastingverdragen wordt gemaakt: de heffing over een overheidspensioen en een particulier pensioen.

door Alfred Lagendijk en Bastiaan Starink
Particuliere pensioenen zijn op grond van de hoofdregel belast in het woonland. De reden van deze woonstaatheffing is dat de pensionado na emigratie gebruikmaakt van alle openbare voorzieningen van de nieuwe woonstaat en als inwoner van die staat ook dient bij te dragen in de kosten van deze openbare voorzieningen.
Overheidspensioen is op grond van een uitzondering op de hoofdregel veelal belast in het land waar de pensioenen zijn opgebouwd. De reden voor deze bronstaatheffing is dat staten eraan hechten zelf belasting te heffen over betalingen waar ze zelf de middelen voor hebben moeten verschaffen.
Overheidspensioen
Voor de vraag wat onder een particulier pensioen wordt verstaan wordt veelal gesproken over een pensioen dat géén overheidspensioen is. Voor de kwalificatie is het begrip overheidspensioen dan ook interessanter.
Echter, het is onduidelijk wat nu precies een overheidspensioen in de zin van de belastingverdragen is. In de verdragen zelf is hierover niets vastgelegd. In Nederland is er wel wat oudere jurisprudentie, op grond waarvan enigszins bepaald kan worden wanneer een pensioen als overheidspensioen wordt gekwalificeerd.
Een overheidspensioen is meestal een pensioen dat is opgebouwd in loondienst bij een van de staten, een staatkundig onderdeel of een plaatselijk publiekrechtelijk lichaam. Op winst gerichte overheidsbedrijven worden niet als ‘overheid’ gekwalificeerd in de zin van de belastingverdragen.
ABP-pensioen
Grosso modo kan gezegd worden dat in de zin van de belastingverdragen als overheid aangemerkt kunnen worden de centrale en decentrale overheden zoals de regering, Staten-Generaal, ministeries, gemeentes, provincies et cetera. Ook vallen publiekrechtelijke rechtsorganen veelal onder de definitie overheid. Enkele Nederlandse voorbeelden hiervan zijn het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers, de Sociale Verzekeringsbank, de Informatie Beheer Groep en de Rijksdienst voor het Wegverkeer.
Over het algemeen worden privaatrechtelijke rechtspersonen niet als overheid in de zin van het belastingverdrag aangemerkt. De Rijksuniversiteit Groningen kan dus als overheid worden aangemerkt in de zin van het verdrag en de Stichting Katholieke Universiteit Brabant niet. Werknemers van beide instanties bouwen overigens allemaal hun pensioen op bij het ABP. Een pensioen afkomstig van ABP hoeft dus zeker niet per definitie een overheidspensioen te zijn. Sterker nog, het kan deels een overheidspensioen zijn en deels een particulier pensioen.
Waardeoverdracht
Op een pensioen afkomstig van één uitvoerder kan dus deels een bronstaatheffing en deels een woonstaatheffing van toepassing zijn. Dit maakt de belastingheffing er niet eenvoudiger op.
Een extra complicerende factor is waardeoverdracht. Als een werknemer bijvoorbeeld tien jaar in overheidsdienst werkt en daarna in het bedrijfsleven gaat werken en zijn opgebouwde pensioenrechten overdraagt naar de verzekeraar van zijn nieuwe pensioen, blijft het pensioen vanuit de overheidsdienst overheidspensioen. Door waardeoverdracht verandert die kwalificatie niet. Dit betekent dat het pensioen in de uitkeringsfase moet worden gesplitst in overheidspensioen en particulier pensioen.
De jurisprudentie heeft uitgemaakt dat deze splitsing moet geschieden op basis van de zogenoemde diensttijdevenredige toerekening. Als iemand dus bijvoorbeeld tien jaar in overheidsdienst heeft gewerkt en dertig jaar in het bedrijfsleven, is 25% van zijn totale pensioen belastbaar in de bronstaat (Nederland) en 75% in de woonstaat. De feitelijke waarde van het deel overheidspensioen is irrelevant.
Een aandachtspunt hierbij is dat zodra de pensionado emigreert, hij bij de Belastingdienst Heerlen zelf zijn volledige diensttijdhistorie zal moeten opgeven. Een goede administratie en een goed geheugen bieden dan uitkomst!
Risicoverzekering
Bovengenoemde systematiek is alleen van toepassing op opgebouwde pensioenaanspraken. Bij een risicoverzekering (bijvoorbeeld nabestaandenpensioen) is de dienstbetrekking op het moment van overlijden bepalend voor de vraag of de uitkering een overheidspensioen is of niet.
Voorbeelden
Voor Frankrijk, Spanje en Italië geldt de hoofdregel zoals hiervoor is beschreven. Overheidspensioen is belast in de bronstaat, particuliere pensioenen in het woonland. In Portugal en België is de situatie anders. Weliswaar bestaat het onderscheid tussen overheidspensioen en particulier pensioen, maar op het particulier pensioen kan ook de bronstaatheffing van toepassing zijn. Dit is het geval als aan drie cumulatieve voorwaarden is voldaan:

  • 1 De bronstaat heeft de pensioenopbouw fiscaal ondersteund; @OPS1 = 2 De woonstaat belast het pensioen niet volledig dan wel tegen een lager tarief dan gebruikelijk voor arbeidsinkomsten in de woonstaat; @OPS1 = 3 Het brutopensioenbedrag (inclusief AOW) is hoger dan _ 10.000 (Portugal) of hoger dan _ 25.000 (België).

Ten slotte
Dit alles illustreert dat het onderscheid tussen particulier pensioen en overheidspensioen in internationale verhoudingen veel onduidelijkheid en vooral veel administratieve lasten kan opleveren. Daar komt bij dat het zeker geen sporadische uitzondering is dat pensionado’s met een dergelijke situatie te maken krijgen. Nederland telt ongeveer een miljoen ambtenaren en daar komen alle medewerkers van de publiekrechtelijke rechtspersonen nog bij. En het gaat niet alleen om pensionado’s die ten tijde van hun pensioendatum als overheidsfunctionaris worden aangemerkt, maar ook om diegenen die ooit in een grijs verleden als zodanig werkzaam zijn geweest.
Helaas is de jurisprudentie over dit onderwerp redelijk gedateerd. Momenteel loopt er echter een cassatieprocedure bij de Hoge Raad over dit onderwerp. De conclusie van de advocaat-generaal is inmiddels verschenen; de uitspraak van de Hoge Raad laat nog op zich wachten.
Pensions & Actuarial Services van PricewaterhouseCoopers Belastingadviseurs.

Reageer op dit artikel